Tượng A Di Đà ở chùa Phật Tích - đỉnh cao nghệ thuật Phật giáo thời Lý

Nhà nghiên cứu người Pháp Louis Bezacier đã lầm khi viết trong cuốn Nghệ thuật Việt của ông xuất bản ở Paris rằng: “Pho tượng A Di Đà ở chùa Phật Tích đã hoàn toàn bị hủy trong những trận đánh nhau”. Nhưng ông hẳn sẽ rất vui nếu biết tác phẩm đã có mặt trong danh sách bảo vật quốc gia.

 

Sự thực, tác phẩm tượng A Di Đà chùa Phật Tích (Bắc Ninh) từng bị hủy hoại nhưng đã được người dân cứu. Người dân địa phương kể lại rằng lính Pháp từng dùng tác phẩm nghệ thuật vĩ đại này làm bia. Chúng đứng từ phía sông Đuống mà bắn vào, làm rụng đầu và vỡ ngực tượng. Sau đó, một cụ già trong làng đã đem đầu tượng về cất giấu. Khi hòa bình lập lại, cụ đem nộp cho chính quyền địa phương để gắn vào tượng. Hiện nay tượng vẫn tương đối nguyên vẹn.

Theo Ban Quản lý di tích Bắc Ninh, đây là bức tượng được tạo tác bằng đá xanh nguyên khối có màu xám nhẵn bóng. Văn bia và lời kể cho biết xưa kia toàn thân pho tượng được sơn son thếp vàng. Nhưng dù ở thời kỳ nào, đây cũng là pho tượng được người dân yêu mến vì thần thái gần gũi với làng nước.

Tác phẩm chia thành 2 phần rõ rệt: Phật A Di Đà và bệ đá tòa sen.

Tượng được diễn tả ngồi xếp bằng, hai bàn tay ngửa chồng nhau để trước bụng tì nhẹ trên đùi, nếp áo khoác bó sát người có những đường cong thướt tha buông rủ xuống phủ kín hai chân. Mình tượng thanh mảnh, ngồi hơi dướn về phía trước, trông rất uyển chuyển, nhưng lại vững vàng.

Khuôn mặt A Di Đà dịu hiền, phúc hậu có cái đẹp lý tưởng của nữ giới: khuôn trăng đầy đặn, hàng lông mi mảnh nhỏ cong thanh tú, được diễn tả bằng một nét liền mềm mại. Đôi mắt phượng lim dim, cổ thanh, cao ba ngấn.


Tượng A Di Đà ở chùa Phật Tích (Bắc Ninh) - Ảnh: T.L

Phật A Di Đà ngồi trên bệ đá tòa sen, nên cái đẹp vốn có của pho tượng lại được nhân lên bởi một bệ đá được trang trí tinh mỹ. Bệ sen là một đóa hoa nở rộ với hai tầng cánh. Tầng trên chạm đôi rồng theo lối đục nông, mỏng, trái lại bệ bát giác được trang trí phủ kín bề mặt, với phong cách chạm nổi. Mặt bên của cả hai tầng đều có nhiều hình rồng giỡn đuôi nhau, trên một dây mây lửa.

Đỉnh cao nghệ thuật Lý

Theo nhà nghiên cứu Thái Bá Vân, pho A Di Đà có tư cách đại diện cho một nền nghệ thuật lớn, nền nghệ thuật Phật giáo thời Lý. Chính vì thế, ông đã chọn bức tượng này chứ không phải gì khác để phân tích đỉnh cao nghệ thuật Lý. Theo ông, bức tượng đã đạt tới độ chín của một phong cách.

Độ chín, sự cổ điển của nó được thể hiện qua đường viền trong trẻo, khớp kín, như không biết chỗ bắt đầu và chỗ kết thúc. Đường viền ấy gợi được khái niệm luân hồi trong biểu tượng và tạo được cái bóng hình trọn vẹn, yên ổn nơi cảm giác. “Đứng ở điểm nào cũng có thể ôm choán được khối hình toàn thể. Đó là chỉ tiêu của mọi nền điêu khắc cổ điển trên thế giới”, ông Thái Bá Vân viết.


Tượng Phật A Di Đà ngồi trên bệ đá tòa sen -  Ảnh: T.L

Cũng theo ông Vân, tượng thể hiện cái mềm mại của tinh thần Việt Nam ở chỗ nếu mặt trước pho tượng lộ một khuôn phép ngặt nghèo thì ở phía sau ta thấy hửng lên chút tươi tắn của tình cảm. Phải nhìn mặt sau tượng mới dò ra dấu vết tự do của người nghệ sĩ Lý trong công xã. Nếu những nếp áo phía sau tung ra, rồi chụm lại ở cái khoáy sau khuỷu tay bên phải, tỏa lượn như một nhịp múa êm ái, như một chuỗi âm thanh chỉ có trong tưởng tượng.

“Ánh sáng trên Phật A Di Đà là một ánh sáng nghỉ ngơi, tráng động, êm đềm. Nó tạo đầy đủ cái yên tâm về một ý niệm trầm tư. Nó cũng giữ lại những gì là bền vững của mọi thời”, ông Vân viết.

Những gì bền vững mà ông đánh giá chính là những chuẩn mực của nghệ thuật Lý. Nền nghệ thuật ấy đã tự đứng vững, lách qua hai chướng ngại là những bài học hết sức trù phú về khối thể, nhịp điệu của nghệ thuật Hy Lạp - Ấn Độ cũng như những thể nghiệm khổng lồ ở Vân Cương, Long Môn của nghệ thuật Trung Hoa. Chính vì thế, nghệ thuật Lý không rơi vào thế giới huyền bí nhục cảm không cưỡng nổi, xây trên kho thần thoại man mác của Ấn Độ. Nó cũng thoát khỏi tinh thần tuyệt đối của tư tưởng Trung Hoa.

Theo ông Vân, với tượng A Di Đà ở Phật Tích, mỹ thuật Việt Nam đã có được vẻ đẹp cổ điển, hình tượng điều độ, bình tĩnh, chứa niềm vui chân thực của kích thước người. Về chất cũng như về lượng, nó vừa vặn, thăng bằng với nhân cách dung dị và bác ái của làng xã và dân tộc.

VIDEO GIỚI THIỆU

Đồ đồng mạ vàng

Đồ thờ cúng

Đồ đồng mỹ nghệ

Đồ đồng phong thủy

Đồ đồng Quà tặng


Tin tức đồ đồng


Sản Phẩm Nổi Bật

Đúc Tượng đồng Bác Hồ vẫy tay chào cao 1m75 cho Tập Đoàn Bảo Việt


Đúc Tượng Đồng Võ Nguyên Giáp cỡ lớn đặt trong văn phòng cấp cao nhà nước


Cơ sở Đúc Chuông Đồng cỡ lớn cho Chùa uy tín nhất hiện nay


Hạc Đồng cỡ lớn cho Đền Chùa đúc bằng đồng đỏ


Cơ sở Tượng Đồng Trần Hưng Đạo cao 70cm khảm tam khí chuẩn và đẹp nhất hiện nay


Tượng đồng Quan Công tay cầm vung đao, mắt nhìn thẳng thể hiện uy lực khiến quân giặc khiếp sợ.


Tượng đồng Quan Công đọc sách đúc thủ công bằng đồng cát tút cao 62cm cao cấp và đẹp nhất hiện nay.


Tượng đồng Phật Di Lặc đúc thủ công bằng đồng cát tút cao cấp cao 72cm đẹp nhất.


Tượng Trần Hưng Đạo Thếp Vàng 9999 cao cấp nhất được đúc bằng đồng đỏ sau đó thếp vàng chuẩn 9999


Tranh đồng cửu ngư hoa sen hay cửu ngư quần hội, phát tài, phát lộc mang lại may mắn thành đạt trong kinh doanh


Tượng Phật Di Lặc Bằng Đồng cát tút đúc thủ công biểu tượng của sự vui tươi, mạng lại cuộc sống vui vẻ, sung túc và hạnh phúc cho mọi người.


Đồ thờ cúng bằng đồng với đầy đủ các kích cỡ khác nhau phù hợp với mọi kích thước bàn thờ.


Quà tặng bằng đồng mạ vàng 24k sáng bóng, thích hợp làm quà tặng quà lưu niệm cho các doanh nghiệp, du khách nước ngoài việt kiều.


Đồ thờ cúng bằng đồng khảm ngũ sắc cao cấp được khảm vàng 9999


Cửa Võng Cuốn Thư Câu Đối bằng đồng treo nhà thờ họ tộc hay phòng thờ gia đình, ở đền chùa


Đỉnh Đồng Khảm Tam Khí cao 1m1 hay còn được gọi là đỉnh đồng thất lân vờn cầu có 7 con lân ôm xung quanh quả bóng tròn


Bức tranh đồng quê bằng đồng treo tường trang trí phòng khách đẹp nhất hiện nay có kích thước 2m3


Tượng Thánh Gióng Mạ Vàng 24k sáng bóng cao cấp đặt phòng làm việc của lãnh đạo cơ quan, phòng tiếp khách


Bát hương bằng đồng thau nguyên chất đúc rồng nổi thường bày thờ ở các bàn thờ kích thước rộng hoặc cúng tiến vào đền chùa


Tranh đồng chữ Phúc khổ 1m x 1m khung gỗ Gụ cao cấp chạm hoa văn tứ quý


Mặt trống đồng đúc bằng đồng đỏ đường kính 70cm có giá gỗ làm chân đỡ để trưng bày phòng khách gia đình hoặc phòng làm việc ở cơ quan


Tượng Ngựa bằng đồng, biểu tượng cho sự kinh doanh phát đạt, gia tăng tiền tài, thăng quan tiến chức


Tỳ Hưu bằng đồng dài 42cm, cao 30cm được đúc thủ công từ đồng cát tút cao cấp đẹp nhất hiện nay