Huyền thoại người đúc chuông chùa Cổ Lễ

Theo sách "Quốc sư bảo lục" Đức Thánh Khổng tên thật là Nguyễn Minh Không, sinh ngày 14.9.1016 ở xã Điền Xá, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình, làm nghề chài lưới. Bản tính thông minh, thương người gặp kẻ khó hết lòng giúp đỡ, người ốm đau chữa trị. Năm 29 tuổi xuất gia tu hành, lấy đạo hiệu là Không Lộ. Năm 44 tuổi, ngài cùng thiền sư Từ Đào Hạnh và thiền sư Giác Hải đi Tây Trúc cầu Phật pháp. Không Lộ đã chính quả học được "Tâm ấn lục trí thần thông" do Đức Phật truyền dạy. 

Thời nhà Lý, đạo Phật là quốc đạo phát triển và hưng thịnh, khắp nơi xây cất chùa chiền. Sử sách ghi: “Lý triều nhị bách dư niên, sử cáo hồng lâu đô thị Phật”. Không Lộ thiền sư đi khắp nơi thuyết pháp độ sinh, tổ chức xây cất chùa, bốc thuốc cứu người. Không Lộ là tông đồ xuất chúng của Phật pháp Đại Việt và là y sư nổi tiếng từng cứu chữa nhiều người trong thiên hạ. Năm 1066, Không Lộ chữa khỏi trọng bệnh cho vua Lý Thần Tôn, được nhà vua phong Lý triều quốc sư. Nhờ tu hành chân tâm kiến tính, tài cao trí trọng và y danh lừng lẫy nên uy tín ngài rất lớn. 

Tương truyền rằng, Không Lộ thiền sư dấn mình vượt qua gian nan vất vả đi cầu Phật pháp trên đường về Đại Việt hay tin hoàng tử con vua nhà Tống mắc bệnh quái hiểm, bệnh phong sang người chỗ thì lở loét, chỗ thì lông lá giống khỉ. Thuốc thang nhiều, danh y nước Tống bó tay. Không Lộ thiền sư xin chữa cho hoàng tử. Trước vạc dầu sôi sùng sục ở sân rồng, có mặt nhà vua cùng văn võ bá quan. Không Lộ rút trong túi vải bó kim 100 chiếc bỏ vào vạc dầu rồi nói: “Ai lấy đủ được trăm chiếc kim, người ấy sẽ chữa khỏi bệnh cho hoàng tử”. Không ai dám làm. Không Lộ vén tay áo sục vào vạc dầu sôi vơ trọn trăm chiếc kim, rồi múc dầu sôi dội tắm cho hoàng tử. Dầu sôi dội trút sạch lông hoàng tử hình hài đẹp đẽ trở lại người tuấn tú. Vua nhà Tống khâm phục thần tài Không Lộ, hoan hỉ trọng thưởng. Không Lộ từ chối ngọc ngà châu báu, chỉ:

“…Tâu rằng Đại Việt thiếu đồng
Nay xin phả khuyến rộng dong ít nhiều
Phán rằng: muốn lấy bao nhiêu.
Tâu rằng: xin một một tẻo teo túi này
Chỉ truyền mở kho đồng ngay.
Cả kho vào túi chưa đầy còn vơi
Vua Tống trông thấy rụng rời.
Ấy Tăng hay Phật, ấy Người hay Tiên
Nam mô vô lượng vô biên.
Kho đồng một túi vân yên một bầu
Lệnh truyền sắp sửa thuyền tàu.
Sai quân khiển tướng sai hầu tiễn đưa
Thánh rằng muôn tạ móc mưa.
Dám phiền quân sĩ tiễn đưa nhọc nhằn
Tạ từ Thánh mới dời chân.
Thoát thôi đã tới hải tần cửa sông
Xa vời trời nước mênh mông.
Lại ngồi trên nón thuận dòng về Nam
Có thơ rằng:
Một kho đồng báu chứa đầy túi
Muôn dặm bể khơi nón làm thuyền
Giữa dòng chém quái Ngô Công
Cứu thuyền dân chúng khỏi vòng trầm luân
Đồng về đúc tượng Quỳnh Lâm.
Đúc chuông Phả Lại ngàn năm còn truyền
Đúc xong đánh tiếng vang rền.
Trâu vàng Bắc quốc chạy liền sang ta
Vạc Minh Đỉnh ở Thiên Trường.
Vạn cân nặng đo lường chu viên
Đúc chuông đặt tháp Báo Thiên.
Ấy là tứ khí lưu truyền kỳ công
Còn dư gần vạn cân đồng
Thần Quang, Diên Phúc chia dòng hẳn hoi
Đúc chuông hai quả hai nơi.
Ngân nga chiêu mộ đời đời khói hương…”

(Theo Lê Xuân Quang, Truyện Đức Không Lộ diễn ca, Nxb Văn hóa Dân tộc, Hà Nội, 2000).

Đại tứ khí đúc xong. Chuông ở chùa Phả Lại đánh thử ba hồi chín tiếng rền vang ngân nga khắp không gian. Trâu vàng cùng đồng con phương Bắc nghe tiếng Mẹ gọi tức tốc bay về phương Nam tìm Mẹ. Trâu vàng đến vùng đất rộng lớn vùng vẫy đằm mình ở đấy biến thành hồ Tây linh khí đất Thăng Long. Hà Nội ngày nay vẫn còn sông mang tên Kim Ngưu, nơi trâu vàng xưa đi qua là lẽ vậy.

Tháp chùa Cổ Lễ

Quốc sư Không Lộ chẳng những là chân tu đắc đạo, người truyền bá đạo pháp vĩ đại và xây dựng nhiều chùa chiền khắp nơi, một danh y trị bệnh cứu người, nhà thám hiểm giầu nghị lực, người đầu tiên xuất dương sang Ấn Độ học hỏi làm cho Phật giáo Đại Việt rạng danh thế giới. Là người đầu tiên đúc đồng, đặt nền móng cho nghệ thuật đúc đồng thời nhà Lý nước Đại Việt mà tiêu biểu là nghề đúc Ngũ Xá.


Đại hồng chung chùa Cổ Lễ

Ngày nay ở Hà Nội, Sơn Tây, Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Ninh Bình có nhiều chùa “tiền Phật hậu Thần” thờ Đức Thánh Tổ Không Lộ thiền sư đặc biệt vùng Sơn Nam Hạ xưa, nay là Thái Bình có chùa Keo, một công trình kiến trúc độc đáo bằng gỗ lim và kề cận Thái Bình bên hữu dòng sông Hồng đất Nam Định có ba ngôi chùa đều có tên chữ là Thần Quang tự, thờ Đức Thánh Không Lộ. Đó là:
  • Thứ nhất là chùa Vị Khê - Điền Xá ở huyện Nam Trực cách thủ phủ Nam Định chừng 9km. Nơi đây còn lưu giữ phiến đá dài 1,32m phẳng lì, phiến đá xanh vân bên trong hằn dấu bàn chân của Ngài -
“Phẳng lì phiến đá xanh vân
Bên trong hằn dấu bàn chân của Ngài”.

Tương truyền rằng phiến đá in hình bàn chân Đức Thánh Không Lộ, người đã du thuyền trên sông Hồng ghé vào bờ, đặt chân lên đất Nguyễn Gia Trang - Vị Khê nay. Nội tự chùa có câu đối cổ sơn son thiếp vàng, ngợi ca huyền tích của Đức Không Lộ:

“Đồng trữ bán nang đẳng Bắc quốc
Đúc thành tứ khí chốn Nam thiên”
  • Thứ hai là chùa Keo Hành Thiện tọa lạc ở xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường. Vùng hạ Nam Định còn lưu truyền câu ca:
“Bao giờ ngựa đá sang sông
Mom Rô nổi ngược, ngựa Ông mới về”

Chuyện kể rằng: trẻ chăn trâu thường ra bãi đất bồi ven sông chơi nặn bụt, nặn pháo. Thật bất ngờ, chúng phát hiện ra một mầm đá nằm lẫn trong lớp phù sa đỏ au. Người lớn hay tin, cả làng nô nức chạy xem. Họ kháo nhau đấy là ngựa của Đức Ông chùa Keo Thái Bình bên kia sông Hồng vượt sang ở đất thiêng Mom Rô này. Dân làng lập tức dựng ở Mom Rô một ngôi chùa giống hệt chùa Keo bên Thái Bình nhưng quy mô nhỏ hơn. Mom Rô là đầu mảnh đất hình con cá được phù sa bồi đắp khi sông Hồng chia lưu đổ vào sông Ninh Cơ hình thành. Con cá, ấy là đất Hành Thiện mà Mom Rô dựng ngôi chùa Keo (Theo Trần Công NghịPhố xưa nhà cũ, Nxb Lao động, Hà Nội, 1990).

Chùa Keo Hành Thiện do dân làng đóng góp dựng xây, là ngôi chùa độc nhất vô nhị không có sư trụ trì. Chùa chỉ có thủ chùa do dân làng tín nhiệm cắt cử.

Chùa Keo Hành Thiện quần thể kiến trúc bề thế với nhiều tổ hợp đục chạm công phu giống như Keo Thái Bình thể hiện sống động bàn tay khéo léo, tài hoa của ông cha ta, ghi dấu ấn điêu khắc Lý - Trần - Lê. Chùa Keo Hành Thiện và chùa Keo Thái Bình và nhiều công trình kiến trúc gỗ ở Thăng Long, Kinh Bắc xưa thể hiện tiêu quang nghệ thuật điêu khắc gỗ:

- Đục chạm nền tạo hình nổi
- Đục chạm thủng khắc họa hình liên kết
- Đục chạm bong kênh sâu, khắc họa hình lòng gỗ.

Tất thảy đều biểu đạt ý tưởng, khát vọng sống con người trong thực thể tâm linh hướng về Chân - Thiện - Mỹ; Chốn vĩnh hằng của kiếp người bằng tư duy lãng mạn với bàn tay khéo léo tạo những họa phẩm, họa hình mang motif đặc trưng Phật học, Phật giáo uyển chuyển, bay bổng vô cùng.
  • Thứ ba là chùa Cổ Lễ, cách thủ phủ Nam Định 15 km về phía tây nam. Thế kỷ XII , thời Lý Thần Tông Không Lộ thiền sư đặt chân đến mảnh đất này đã dựng lên ngôi chùa bằng gỗ. Thời gian trôi qua trải bao chinh biến và khắc nghiệt thời tiết đã xói mòn làm chùa gỗ cổ xuống cấp nghiêm trọng. Năm 1902, đệ nhất sư tổ Phạm Quang Tuyên trụ trì chùa với tài cao, đức trọng đã thu góp tiền của trùng tu chùa. Chùa được xây cất mới hoàn toàn bằng lối kiến trúc kết cấu chịu lực gạch xây hỗn hợp: vôi, cát, mật, muối, giấy bản và bồ hóng.
Tượng Quan âm Bồ tát trước gác chuông chùa Cổ Lễ
Gác chuông chùa Cổ Lễ

Trên khu đất 36.000m2 hình chữ nhật thông thoáng, chùa hướng phía Tây phương vượng khí, được xây kiểu “nhất thốc lâu đài” nguy nga nổi bật trên bình diện màu xanh cánh đồng châu thổ.

Nhất thể kiến trúc chùa Cổ Lễ có ba tổ hợp được phân khu bởi hồ nước trong xanh và được nối liền bằng ba cây cầu: một cầu cuốn và hai sơn kiều. Tổ hợp tiền chùa nổi bật cây tháp “Cửu phẩm liên hoa” cao 32m biểu tượng cho sự cao cả của Phật pháp. Vật liệu cổ truyền xây tháp hình chóp gợn mái lật thu nhỏ dần từ chân lên đỉnh tròn trịa vút cao. Mỗi tầng ốp tỉa hoa văn cánh sen uyển chuyển hài hòa liên kết nhau. Tháp tỉa tròn chín mặt mười cạnh, mỗi cạnh điêu khắc “tam long” - ba linh vật rồng uốn lượn chạy dọc từ đỉnh xuống chân. Tất cả tháp dường như có “quần long” múa lượn bám tụ. Toàn bộ tháp hàng nghìn tấn đứng trên lưng rùa bơi trong hồ sen. Rùa đội tháp, đầu ngóc dậy hướng chầu về cửa chùa. Qua cầu vào nội tháp. Chín mươi chín bậc thang xây bám xoáy trôn ốc quanh cột tâm tháp. Từ đỉnh trong tháp nhìn qua cửa là dải lụa đỏ phù sa sông Hồng và bốn bề ngút ngàn trú phú làng quê. Đỉnh nội tháp là bàn thờ Phật Thích Ca Mâu Ni, có quả chuông 300 kg đúc thời Lê Cảnh Thống (1498 - 1504). Bao quanh tòa Cửu phẩm liên hoa là bốn giả sơn được điêu khắc bốn đại voi hướng vòi chầu tháp. Khu đất phía sau tháp dưới tán đại thụ là vườn tượng các vị La Hán.

Cửu phẩm liên hoa đồ sộ và cao hơn tháp ở các chùa khác, đặc biệt tháp có bậc thang leo lên đỉnh cao tới 32m thể hiện sức sáng tạo, đổi mới nghệ thuật kiến trúc cổ điển Tháp đặc thời Lý, Trần, Lê.

Qua tiền chùa vào tổ hợp “Phật giáo hội quán” bằng cây cầu cuốn ba nhịp. Phật giáo hội quán chính giữa là Quan Âm đài được xây cuốn vòm năm mái úp ngang, kề cận nối tiếp cao dần bởi lực đỡ của tường bao quanh và mỗi mái là hàng cột xây cuốn chịu lực gồm bốn hàng tạo sự cân bằng vững bền. Quan Âm đài chính giữa đồ sộ tượng thếp vàng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay; bên phải thờ Ban Thánh Hiền và bên trái là Ban Kim Cương gồm sáu vị. Cũng lối xây như Quan Âm đài, nhưng đền và phủ nhỏ và thấp hơn. Đền thờ Quốc Công Tiết Chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và nhị vị Quan Trung bên hữu. Bên tả Phủ thờ Tam tòa Quốc mẫu.

Nối tiếp với chính cung qua Tả sơn kiều - Hữu kiều hữu mộc, dài 14,1m và Hữu sơn kiều - Như động như lăng, khẩu độ bằng Tả sơn kiều. Cầu bảy nhịp được cuốn vòm, ngoài vòm phủ đá - giả sơn, hai cầu giống nhau, qua cầu cảm tưởng như đi trong hầm núi vậy. Giữa hồ có Đại hồng chung đặt trên bệ xây nổi lên mặt hồ. Chuông này do hòa thượng Thích Thế Long kế vị trụ trì, là Phó Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa XHC N Việt Nam khóa VII và Phó Chủ tịch Phật giáo châu Á đúc năm 1936, chuông cao 4,2m đường kính miệng 2,03m nặng 9000kg.

Chính cung đồ sộ, bề thế cao 29m là công trình chủ đạo của tổng thể chùa. ở đây nghệ thuật kiến trúc “Nhất thốc lâu đài” được đẩy tới đỉnh cao. Tháp Cửu phẩm liên hoa và tòa chính cung xây cất tài hoa bởi thiết kế tuyệt mỹ của Đại đức Quang Tuyên sau 12 năm thi công (1902 - 1914). Công trình hoàn toàn dùng vật liệu cổ truyền, không có xi măng và thép để bê tông hóa mái vòm trên cao; chứng tỏ tài năng và bàn tay khéo léo cừ khôi xây dựng không có thiết bị máy móc chỉ bằng sức người và dụng cụ thô sơ.

Tòa chính cung cũng năm mái cuốn vòm cuộn từ thấp lên cao. Cung hậu thờ Đức Thánh Tổ Không Lộ thiền sư, tượng được tạc Ngài đội nón mê tay cầm gậy trúc bằng gỗ quý trầm hương trắng, được thếp vàng chói sáng. Bốn cung ngoài thờ Phật (tiền Phật hậu thần). Hai bên cùng tả hữu là Thập Bát La Hán. Kế hậu cung cũng lối xây cuốn vòm mái là nhà thờ Tổ; song song hai bên hai dẫy hành lang ta thấy hiện hữu vật liệu gỗ với ba mươi hai gian: cột, kèo, bức bàn, cửa gỗ lim; lợp ngói một mái chảy.

Qua nhà thờ Tổ đến gác chuông xây dựng năm 1997 theo kiểu “Tứ trụ lòng kiệu”, tam cấp mái cong vút dáng rồng bay, bổ sung thêm cho sự hoành tráng của tổng thể kiến trúc cổ. Gác chuông treo đại hồng chung do hòa thượng trú trì Thích Tâm Vượng đúc, là phiên bản: cao, to, nặng đúng bằng quả chuông do cố hòa thượng Thích Thế Long đúc năm 1936. Gác chuông xây dựng với số tiền 500 triệu đồng do tín đồ ông Trần Quang Khải một doanh nhân Thành phố Hồ Chí Minh và ông Trần Đức Cử ở Hà Nội phát tâm cúng tiến.

Phần mộ các sư từng trụ trì chùa Cổ Lễ

Sau gác chuông uy nghi tiếp nối khu lăng tẩm, nơi yên nghỉ vĩnh hằng của các Đại lão hòa thượng, những người đã có tâm công tôn tạo chùa như các hòa thượng Phạm Quang Tuyên, Thích Thuận Đức và Thích Thế Long. Đặc biệt, nơi đây còn có lăng của các tăng ni đã cởi bỏ cà sa khoác áo anh bộ đội Cụ Hồ và đã anh dũng hy sinh trong cuộc kháng chiến hào hùng và tất thắng của dân tộc.

Chùa Cổ Lễ là công trình kiến trúc độc đáo - dấu ấn đặc biệt huy hoàng của kiến trúc chùa Việt Nam chuyển đổi từ kiến trúc gỗ cổ thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn sang kiến trúc vật liệu xây.

Thật kỳ thú là hai quả chuông do hai hòa thượng trụ trì chùa đúc cách nhau bốn mươi năm; dường như là sản phẩm trí tuệ và tâm linh tri ân công đức to lớn của Người đúc chuông chùa - quả chuông đầu tiên của nước Đại Việt ở Phả Lại - Đức Thánh Tổ Không Lộ Thiền Sư.

Với những giá trị lịch sử văn hóa đặc sắc, chùa Cổ Lễ là kiến trúc Phật giáo trứ danh được Bộ Văn hóa xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1988, xứng đáng với đôi câu đối trước chùa Cổ Lễ:

Cửa Phật đài đón khách tri phương
Đuốc trí tuệ soi đường nhân ái

VIDEO GIỚI THIỆU

Đồ đồng mạ vàng

Đồ thờ cúng

Đồ đồng mỹ nghệ

Đồ đồng phong thủy

Đồ đồng Quà tặng


Tin tức đồ đồng


Sản Phẩm Nổi Bật

Đúc Tượng đồng Bác Hồ vẫy tay chào cao 1m75 cho Tập Đoàn Bảo Việt


Đúc Tượng Đồng Võ Nguyên Giáp cỡ lớn đặt trong văn phòng cấp cao nhà nước


Cơ sở Đúc Chuông Đồng cỡ lớn cho Chùa uy tín nhất hiện nay


Hạc Đồng cỡ lớn cho Đền Chùa đúc bằng đồng đỏ


Cơ sở Tượng Đồng Trần Hưng Đạo cao 70cm khảm tam khí chuẩn và đẹp nhất hiện nay


Tượng đồng Quan Công tay cầm vung đao, mắt nhìn thẳng thể hiện uy lực khiến quân giặc khiếp sợ.


Tượng đồng Quan Công đọc sách đúc thủ công bằng đồng cát tút cao 62cm cao cấp và đẹp nhất hiện nay.


Tượng đồng Phật Di Lặc đúc thủ công bằng đồng cát tút cao cấp cao 72cm đẹp nhất.


Tượng Trần Hưng Đạo Thếp Vàng 9999 cao cấp nhất được đúc bằng đồng đỏ sau đó thếp vàng chuẩn 9999


Tranh đồng cửu ngư hoa sen hay cửu ngư quần hội, phát tài, phát lộc mang lại may mắn thành đạt trong kinh doanh


Tượng Phật Di Lặc Bằng Đồng cát tút đúc thủ công biểu tượng của sự vui tươi, mạng lại cuộc sống vui vẻ, sung túc và hạnh phúc cho mọi người.


Đồ thờ cúng bằng đồng với đầy đủ các kích cỡ khác nhau phù hợp với mọi kích thước bàn thờ.


Quà tặng bằng đồng mạ vàng 24k sáng bóng, thích hợp làm quà tặng quà lưu niệm cho các doanh nghiệp, du khách nước ngoài việt kiều.


Đồ thờ cúng bằng đồng khảm ngũ sắc cao cấp được khảm vàng 9999


Cửa Võng Cuốn Thư Câu Đối bằng đồng treo nhà thờ họ tộc hay phòng thờ gia đình, ở đền chùa


Đỉnh Đồng Khảm Tam Khí cao 1m1 hay còn được gọi là đỉnh đồng thất lân vờn cầu có 7 con lân ôm xung quanh quả bóng tròn


Bức tranh đồng quê bằng đồng treo tường trang trí phòng khách đẹp nhất hiện nay có kích thước 2m3


Tượng Thánh Gióng Mạ Vàng 24k sáng bóng cao cấp đặt phòng làm việc của lãnh đạo cơ quan, phòng tiếp khách


Bát hương bằng đồng thau nguyên chất đúc rồng nổi thường bày thờ ở các bàn thờ kích thước rộng hoặc cúng tiến vào đền chùa


Tranh đồng chữ Phúc khổ 1m x 1m khung gỗ Gụ cao cấp chạm hoa văn tứ quý


Mặt trống đồng đúc bằng đồng đỏ đường kính 70cm có giá gỗ làm chân đỡ để trưng bày phòng khách gia đình hoặc phòng làm việc ở cơ quan


Tượng Ngựa bằng đồng, biểu tượng cho sự kinh doanh phát đạt, gia tăng tiền tài, thăng quan tiến chức


Tỳ Hưu bằng đồng dài 42cm, cao 30cm được đúc thủ công từ đồng cát tút cao cấp đẹp nhất hiện nay